गीता · अध्याय 4
कुंडलीपंचांग

भगवद्गीता · अध्याय 4 / 18

ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

Jñāna Karm Sanyās Yog · 42 श्लोक

इस अध्याय में

श्रीकृष्ण योग की परम्परा, अपने अवतार, कर्म और अकर्म का विवेक तथा विभिन्न यज्ञों का वर्णन करते हैं। ज्ञान, श्रद्धा और गुरु से विनम्रतापूर्वक प्रश्न करके सीखने का महत्व समझाया गया है।

सभी 42 श्लोक

  1. 4.1 इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम्
  2. 4.2 एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः
  3. 4.3 स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः
  4. 4.4 अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः
  5. 4.5 बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन
  6. 4.6 अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन्
  7. 4.7 यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत
  8. 4.8 परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्
  9. 4.9 जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः
  10. 4.10 वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः
  11. 4.11 ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्
  12. 4.12 काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः
  13. 4.13 चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः
  14. 4.14 न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा
  15. 4.15 एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः
  16. 4.16 किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः
  17. 4.17 कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः
  18. 4.18 कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः
  19. 4.19 यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः
  20. 4.20 त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः
  21. 4.21 निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः
  22. 4.22 यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः
  23. 4.23 गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः
  24. 4.24 ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्
  25. 4.25 दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते
  26. 4.26 श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति
  27. 4.27 सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे
  28. 4.28 द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे
  29. 4.29 अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथाऽपरे अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथाऽपरे
  30. 4.30 अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति
  31. 4.31 यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्
  32. 4.32 एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे
  33. 4.33 श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप
  34. 4.34 तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया
  35. 4.35 यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव
  36. 4.36 अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः
  37. 4.37 यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन
  38. 4.38 न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते
  39. 4.39 श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः
  40. 4.40 अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति
  41. 4.41 योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम्
  42. 4.42 तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः
गीता के सभी 18 अध्याय 700 श्लोक, अध्याय-दर-अध्याय पूरी गीता किताब की तरह पढ़ें पन्ने पलटें, बुकमार्क रखें, जहाँ छोड़ा वहीं से

हिंदी अर्थ स्वामी रामसुखदास जी के अनुवाद पर आधारित है। अध्याय परिचय और श्लोकों के शीर्षक SachiBhakti की ओर से।