गीता · अध्याय 6
कुंडलीपंचांग

भगवद्गीता · अध्याय 6 / 18

ध्यानयोग

Dhyān Yog · 47 श्लोक

इस अध्याय में

ध्यानयोग में आसन, संयम, मन का अभ्यास और वैराग्य समझाए गए हैं। अर्जुन चंचल मन और अधूरी योगसाधना के विषय में पूछते हैं; श्रीकृष्ण साधक की प्रगति और योगी के लक्षण बताते हैं।

सभी 47 श्लोक

  1. 6.1 अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः
  2. 6.2 यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव
  3. 6.3 आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते
  4. 6.4 यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते
  5. 6.5 उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्
  6. 6.6 बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः
  7. 6.7 जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः
  8. 6.8 ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः
  9. 6.9 सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु
  10. 6.10 योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः
  11. 6.11 शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः
  12. 6.12 तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः
  13. 6.13 समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः
  14. 6.14 प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः
  15. 6.15 युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः
  16. 6.16 नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः
  17. 6.17 युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु
  18. 6.18 यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते
  19. 6.19 यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता
  20. 6.20 यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया
  21. 6.21 सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम्
  22. 6.22 यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः
  23. 6.23 तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम्
  24. 6.24 सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः
  25. 6.25 शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया
  26. 6.26 यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम्
  27. 6.27 प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम्
  28. 6.28 युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः
  29. 6.29 सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि
  30. 6.30 यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति
  31. 6.31 सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः
  32. 6.32 आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन
  33. 6.33 योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन
  34. 6.34 चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम्
  35. 6.35 असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं
  36. 6.36 असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः
  37. 6.37 अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः
  38. 6.38 कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति
  39. 6.39 एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः
  40. 6.40 पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते
  41. 6.41 प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः
  42. 6.42 अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम्
  43. 6.43 तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम्
  44. 6.44 पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः
  45. 6.45 प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः
  46. 6.46 तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः
  47. 6.47 योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना
गीता के सभी 18 अध्याय 700 श्लोक, अध्याय-दर-अध्याय पूरी गीता किताब की तरह पढ़ें पन्ने पलटें, बुकमार्क रखें, जहाँ छोड़ा वहीं से

हिंदी अर्थ स्वामी रामसुखदास जी के अनुवाद पर आधारित है। अध्याय परिचय और श्लोकों के शीर्षक SachiBhakti की ओर से।