भगवद्गीता · अध्याय 15 / 18
पुरुषोत्तमयोग
Puruṣhottam Yog · 20 श्लोक
इस अध्याय में
संसार को अश्वत्थ वृक्ष के रूपक से समझाकर आसक्ति से मुक्त होने की शिक्षा दी गई है। जीव, क्षर-अक्षर और पुरुषोत्तम का विवेचन इस अध्याय का विषय है।
सभी 20 श्लोक
- 15.1 ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्
- 15.2 अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा
- 15.3 न रूपमस्येह तथोपलभ्यते न रूपमस्येह तथोपलभ्यते
- 15.4 ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं
- 15.5 निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा
- 15.6 न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः
- 15.7 ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः
- 15.8 शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः
- 15.9 श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च
- 15.10 उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम्
- 15.11 यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्
- 15.12 यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम्
- 15.13 गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा
- 15.14 अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः
- 15.15 सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो
- 15.16 द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च
- 15.17 उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः
- 15.18 यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः
- 15.19 यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम्
- 15.20 इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ
हिंदी अर्थ स्वामी रामसुखदास जी के अनुवाद पर आधारित है। अध्याय परिचय और श्लोकों के शीर्षक SachiBhakti की ओर से।