गीता · अध्याय 2
कुंडलीपंचांग

भगवद्गीता · अध्याय 2 / 18

सांख्ययोग

Sānkhya Yog · 72 श्लोक

इस अध्याय में

श्रीकृष्ण आत्मा की नित्यता, शरीर की अनित्यता, स्वधर्म और समभाव से कर्म करने का उपदेश देते हैं। अध्याय में कर्मफल की आसक्ति छोड़ने तथा स्थितप्रज्ञ व्यक्ति के लक्षणों की चर्चा है।

सभी 72 श्लोक

  1. 2.1 तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम्
  2. 2.2 कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम्
  3. 2.3 क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते
  4. 2.4 कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन
  5. 2.5 गुरूनहत्वा हि महानुभावान् गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
  6. 2.6 न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
  7. 2.7 कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
  8. 2.8 न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या
  9. 2.9 एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप
  10. 2.10 तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत
  11. 2.11 अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे
  12. 2.12 न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः
  13. 2.13 देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा
  14. 2.14 मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः
  15. 2.15 यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ
  16. 2.16 नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः
  17. 2.17 अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम्
  18. 2.18 अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः
  19. 2.19 य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम्
  20. 2.20 न जायते म्रियते वा कदाचि न जायते म्रियते वा कदाचि
  21. 2.21 वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम्
  22. 2.22 वासांसि जीर्णानि यथा विहाय वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
  23. 2.23 नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः
  24. 2.24 अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च
  25. 2.25 अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते
  26. 2.26 अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम्
  27. 2.27 जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च
  28. 2.28 अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत
  29. 2.29 आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन
  30. 2.30 देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत
  31. 2.31 स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि
  32. 2.32 यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम्
  33. 2.33 अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि
  34. 2.34 अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम्
  35. 2.35 भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः
  36. 2.36 अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः
  37. 2.37 हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम्
  38. 2.38 सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ
  39. 2.39 एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु
  40. 2.40 नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते
  41. 2.41 व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन
  42. 2.42 यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः
  43. 2.43 कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम्
  44. 2.44 भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम्
  45. 2.45 त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन
  46. 2.46 यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके
  47. 2.47 कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन
  48. 2.48 योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय
  49. 2.49 दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय
  50. 2.50 बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते
  51. 2.51 कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः
  52. 2.52 यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति
  53. 2.53 श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला
  54. 2.54 स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव
  55. 2.55 प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान्
  56. 2.56 दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः
  57. 2.57 यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम्
  58. 2.58 यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः
  59. 2.59 विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः
  60. 2.60 यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः
  61. 2.61 तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः
  62. 2.62 ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते
  63. 2.63 क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः
  64. 2.64 रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन्
  65. 2.65 प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते
  66. 2.66 नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना
  67. 2.67 इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते
  68. 2.68 तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः
  69. 2.69 या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी
  70. 2.70 आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
  71. 2.71 विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः
  72. 2.72 एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति
गीता के सभी 18 अध्याय 700 श्लोक, अध्याय-दर-अध्याय पूरी गीता किताब की तरह पढ़ें पन्ने पलटें, बुकमार्क रखें, जहाँ छोड़ा वहीं से

हिंदी अर्थ स्वामी रामसुखदास जी के अनुवाद पर आधारित है। अध्याय परिचय और श्लोकों के शीर्षक SachiBhakti की ओर से।